XX عاسىردىڭ 60-70-جىلدارىندا الاش جۇرتىنىڭ ايبىنىن اسىرعان سپورت ساڭلاعىنىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى, ايگىلى ۆولەيبولشى جانىبەك ساۋرانباەۆ ەكەنىن بىلگەنىمىز ءجون. قازاق ۆولەيبولىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, اتاقتى سپورتشى, ايتۋلى باپكەر وكتيابر جارىلعاپوۆتىڭ ءتول شاكىرتى جانىبەك نىعمەت ۇلى 1963 جىلى دوپ ويىندارىنا دەن قويعان قازاق جاستارىنان ءبىرىنشى بولىپ كسرو جاستار قۇراماسىنا قابىلداندى. 1964 جىلى ساۋرانباەۆ كەڭەس وداعىنىڭ ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ بەلدى ويىنشىلارىنىڭ قاتارىنان ورىن تەپتى. ويلاپ قاراڭىز, اتا-باباسى ۆولەيبول دوبىن ۇستاپ كورمەگەن قازاقتىڭ قاراتورى جىگىتى سول تۇستاعى الەمدەگى ەڭ الىپ دەرجاۆانىڭ باس قۇراماسىنىڭ دانەكەرى (سۆيازۋيۋششي) بولدى. دانەكەر – شابۋىلشى نەمەسە قورعاۋشى ەمەس. دانەكەر – كوماندانىڭ ءتىنى, وزەگى, الاڭداعى وزگە بەس ويىنشىنىڭ اراسىن جالعاپ, ۇيلەستىرۋشى اقىلمانى. كسرو قۇراماسى جانىبەك جارقىراي كوزگە تۇسكەن تۇستا جەر شارىنداعى ەڭ كۇشتى قۇرامانىڭ ءبىرى, ناقتىلاي ايتساق, وليمپيادانىڭ ەكى مارتە جەڭىمپازى بولاتىن. ساۋرانباەۆ سول سۇراپىل قۇرامانىڭ الاڭداعى ەڭ باستى ديريجەرى ەدى. ءسوزىمىز قۇرعاق بولماۋى ءۇشىن جانىبەك اعانىڭ بالا كەزدەگى دوسى, كوماندالاس سەرىگى, كەيىن لاتۆيا قۇراماسىن كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىنىڭ التىن تۇعىرىنا باستاپ شىققان, وليمپيا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتىندا كۇمىس جۇلدەگەر اتانعان كەڭەس وداعى قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى گەننادي ءپارشيننىڭ مىنا سوزىنە جۇگىنەيىك: «جانىبەك دوسىم دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ ۇزدىك دانەكەردىڭ ءبىرى بولدى!».
الەم چەمپيوناتىنىڭ تۇڭعىش جۇلدەگەرى. قازاق حالقىنا وليمپيا ويىندارىنىڭ تۇڭعىش مەدالىن 1960 جىلى ۇشپا جۇيرىك عۇسمان قوسانوۆ سىيلاسا, جانىبەك نىعمەت ۇلى الەم چەمپيوناتىندا ولجا سالعان العاشقى قازاق سپورتشىسى. قۇرامىندا ساۋرانباەۆ ويناعان كەڭەس وداعىنىڭ قۇراماسى 1966 جىلعى الەم بىرىنشىلىگىندە قولا مەدالدى جەڭىپ الدى.
الەم كۋبوگىنىڭ تۇڭعىش جەڭىمپازى. وليمپيادالىق سپورت تۇرلەرىنەن الەم كۋبوگىن قانجىعاعا بايلاعان ءبىرىنشى قازاق بالاسى كىم دەسەڭىز, تاعى دا جانىبەك ساۋرانباەۆ الدىڭىزدان شىعادى. جانىبەك اعامىز 1965 جىلى كسرو ۆولەيبول قۇراماسىنىڭ دانەكەرى رەتىندە الەم كۋبوگى باسەكەسىندە توپ جاردى.
ەۋروپا چەمپيونى اتانعان ءبىرىنشى قازاق ۆولەيبولشىسى. ساۋرانباەۆتىڭ تىڭنان تۇرەن تارتقان قادامىن ءارى قاراي جالعاستىرساق, 1967 جىلى جانىبەك نىعمەت ۇلى قازاق ۆولەيبولشىلارىنان تۇڭعىش ەۋروپا چەمپيونى اتاندى.
دوپ ويىندارىنان تۇڭعىش كسرو چەمپيونى. ۆولەيبولدان كەڭەس وداعىنىڭ ەڭ العاشقى چەمپيوندارىنىڭ قاتارىندا جانىبەك ساۋرانباەۆ پەن امانگەلدى سۇلتانوۆ تۇرعانىن كونەكوز جانكۇيەرلەر ۇمىتا قويماعان شىعار. نەگىزىن وكتيابر جارىلعاپوۆ قالاعان الماتىنىڭ «بۋرەۆەستنيك» كومانداسى قازاق ەلىنىڭ دوپ ويىندارى كوماندالارىنىڭ اراسىنان ەڭ ءبىرىنشى بولىپ 1969 جىلى كەڭەس وداعى چەمپيوناتىندا توپ جاردى. «بۋرەۆەستنيك» كەڭەس وداعىنا قاراعان ازيالىق رەسپۋبليكالاردىڭ ىشىنەن وداق چەمپيونى اتانعان جالعىز كوماندا. تاعى ەسكەرەتىن جاعداي: حح عاسىردىڭ 60-70-جىلدارىندا قازاقستاننىڭ فۋتبول, باسكەتبول, دوپتى جانە كوگالداعى حوككەي كوماندالارى كەڭەس وداعى چەمپيوناتتارىندا تەگەۋرىن تانىتىپ جۇرسە, سولاردىڭ اراسىندا 1972 جىلعا دەيىن «بۋرەۆەستنيكتىڭ» شوقتىعى بيىك بولدى.
ەۋروپا چەمپيوندارىنىڭ كۋبوگىن ولجالاعان تۇڭعىش قازاق سپورتشىسى. 1970 جىلى الماتىنىڭ «بۋرەۆەستنيك» كومانداسى ەۋروپا چەمپيوندارى كۋبوگىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى. سول تاريحي جەڭىسكە كوماندا كاپيتانى جانىبەك ساۋرانباەۆ زور ۇلەس قوستى. «بۋرەۆەستنيكتىڭ» ساپىندا ۆالەري كراۆچەنكو مەن ولەگ انتروپوۆ سەكىلدى وليمپيادا جەڭىمپازدارى ويناعانىنا قاراماستان, ساۋرانباەۆ ۇزاق جىل داۋىلپاز كوماندانىڭ كاپيتانى بولدى. وسىنىڭ ءوزى جانىبەكتىڭ ازاماتتىعى مەن ويىنشى رەتىندە شەبەرلىگىنە بەرىلگەن ءادىل باعا ەكەنى انىق. قازاق سپورتىنىڭ تاريحىندا ەۋروپا كۋبوگىن ەڭ ءبىرىنشى ولجالاعان كوماندانىڭ ساپىندا دارىندى ويىنشى امانگەلدى سۇلتانوۆتىڭ بولعانىن ايتۋعا ءتيىسپىز.
1971 جىلى «بۋرەۆەستنيك» ەۋروپا چەمپيوندارىنىڭ كۋبوگىن تاعى دا جەڭىپ الدى. ەۋروپانىڭ ەڭ تاڭداۋلى كلۋبىنا تاعايىندالعان كۇمىس كۋبوك قاتارىنان ەكىنشى جىل كوماندا كاپيتانى جانىبەك ساۋرانباەۆقا سالتاناتتى تۇردە تابىس ەتىلدى. ساۋرانباەۆپەن بىرگە جەڭىس تۇعىرىنا امانگەلدى سۇلتانوۆ پەن تولەندى احمەتجانوۆ سىندى ساڭلاقتاردىڭ كوتەرىلگەنىن ەسكە الۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت. سول تۇستا الەمدىك ۆولەيبولدىڭ تىزگىنى ەۋروپالىقتاردىڭ قولىندا ەدى. دۇنيەجۇزىلىك چەمپيوناتتاردا كەڭەس وداعى, گدر, چەحوسلوۆاكيا قۇرامالارى وزىق شىعىپ جۇرسە, رۋمىنيا, بولگاريا كوماندالارى كۇمىس تۇعىردان كورىنەتىن. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى: كەڭەس وداعى مەن ەۋروپادا ءۇش جىل قاتارىنان جەكە-دارا كوش باستاعان «بۋرەۆەستنيك» – 1969-1971 جىلداردا دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ كۇشتى ۆولەيبول كلۋبى بولدى. بۇعان كۇمان كەلتىرسەڭىز, باسقاسىن ايتپاعاندا, قۇرامىندا بىرنەشە الەم چەمپيونى بار چەح, نەمىس كلۋبتارىن ۇتقان باس باپكەر زاڭعار جاركەشەۆ پەن جانىبەك ساۋرانباەۆ كومانداسىنىڭ جەڭىس شەجىرەسىن پاراقتاپ كورىڭىز.
اتالارىمىز «تاقىر جەرگە ءشوپ شىقپايدى» دەپ تەگىن ايتپاعان. جانىبەكتىڭ اكەسى نىعمەت ساۋرانباەۆ فيلولوگيا بويىنشا ەلىمىزدەگى تۇڭعىش عىلىم دوكتورى. 1954 جىلى جارىق كورگەن 50 مىڭ سوزدەن تۇراتىن ورىسشا-قازاقشا سوزدىكتىڭ اۆتورى. وسىنداي اكەدەن ءتالىم العان جانىبەك جاس كەزىندە وقۋعا زەرەك بولىپتى. سونىمەن بىرگە مۇحتار اۋەزوۆتەن باستاپ الەمدىك دەڭگەيدەگى جازۋشىلاردىڭ كىتاپتارىن دەن قويىپ وقىعان ەكەن. مىنە, قازاقتىڭ العىر دا ءبىلىمدى جاسى ۆولەيبولعا بارىپ ەدى – بۇكىل الەم مويىنداعان سەركە سپورتشى دارەجەسىنە جەتتى. ال ءبىز كەيىنگى جىلدارى سپورتشى بالالاردىڭ اتا-تەگى مەن بىلىمىنە ءمان بەرمەيتىن بولدىق.
ال جانىبەك نەگە وليمپيادا جەڭىمپازى بولمادى دەگەنگە كەلسەك, ول 1964 جىلى كسرو قۇراماسىنىڭ بازالىق كومانداسى – تسسكا-نىڭ شاقىرۋىن قابىل العان جوق. سونى كەك تۇتقان ماسكەۋ ساۋرانباەۆتى ەكى بىردەي وليمپياداعا اپارماي قويدى. ايتسە دە ول الاش وعلانىنىڭ جەتىستىگىنە كىرەۋكە تۇسىرە المايدى. الەمدىك دەڭگەيدەگى قازاق ۆولەيبولشىسى جانىبەك ساۋرانباەۆ تۋرالى دەرەكتەردىڭ ءبىر پاراسى وسىنداي!
قىدىربەك رىسبەك,
جۋرناليست
